TXERRI AZIENDA ARRAZAK


12.
GASTEIZKO MUTURMOTZA

Beste izen batzuk: Gateizko arraza.
Zein egoeratan dagoen: DESAGERTUTA.

DESKRIBAPENA

 

    Leinu Keltiarraren jatorrikoa izan zen Sus scrofa ferus espezie erdibasatiaren ondorengoa da espezie hau ordezkatzen zuen Sus vitatusa. Arabako lurradean du jatorria eta oso hedatuta egon ziren EAEn, NFKan, Errioxan eta Burgosen zehar. Suido eumetrikoak ziren, subhipermetrikoak izateko joera zutelarik. Buruaren profil ahur edo ultraahurra zuten, muturmotzak eta proportzio azpilongilineokoak zirelarik. Burumotzak eta bekoki zabal eta zuzenekoak ziren. Azalaren kolorea zuri-arrosa kolorekoa zen, uniformea. Bizkar-gurutzean 90 zm.ko altuera zuten eta luzeran zeukaten diametroa 95 zm.koa zen. Buru motzak, haragitsuak eta zuzenak zituzten, ia ilerik gabekoak. Zeuzkaten zurda apurrak finak eta zuriak ziren. Belarriak, oso handiak ziren eta aurreraka tolestuak zeuden. Buztan kiribildutakoak ziren. Pisuari dagokionez, helduak zirenean 300 Kg. izatera ere hel zitezkeen. Azkar garatzen ziren eta gihar asko ematen zuten. Landatarrak ziren oso, eta baita oso ugalkorrak ere. Urdai asko eta ona ematen zuten eta horregatik eskatzen zituzten hainbeste. Gerratearen garaian oso garrantzitsua zen urdaia eta horregatik eskatzen zituzten hain zuzen ere. Industriaren garapena etorri zenean eta euskaldunek elikatzeko ohiturak aldatu zituztenean baztertu egin zen bertako txerria eta gihar gehiagoko beste espezie batzuk kendu zioten lekua.
    1850-1960 urteen artean izan zuen garairik onena, urte horietan eskatzen baitzituzten Arabako azoketan espezie honetako txerriak. Erroldarik handiena 1955ean eman zen, arraza honetako 86.000 ugaltzaile zenbatu baitituzten urte horretan. Arraza hau genetikoki hobetu nahian, Frantziatik ekarritako apotekin gurutzatu zituzten, Kraoniar eta Yorkshire arrazako apoteekin, alegia.
Gasteizko murturmotza txerri azienda arrazako emeaGasteizko murturmotza txerri azienda arrazako emea


    Azken bolada honetan Euskal Txerria arrazako txerrikiak ari dira eskatzen.Euskal Txerria iparraldekoa da eta Pierres Oteizak berreskuratu du Alduden duen haztegian. Arraza honen jatorria ere Keltiar leinukoa da eta ahaide ditu desagertuta dauden Gasteizko muturmotza eta Baztango txerria. Euskal Txerria azalera beltza eta zurikoa da. Burua eta belarriak handiak eta eroriak ditu. Bizkarraldea arku itxurakoa du, zerra estu eta beheranzkoa duelarik. Arraza landatarra da, artzantzan ondo egokitzen dena eta berandu garatzen dena. Erroldan 138.000 ugaltzaile zeuden 1929an eta 1982an 50 baino ez zeuden. Garai horretan ekin zioten arraza hau berreskuratzeari. Bizkar-gurutzean 75. zm. dauka eta luzerako diametroa 140 zm.koa da.
    Bazen ezegonkor zen barietate bat ere, Baztandar arraza, alegia. Nafarroako iparraldekoa zen baina gaur egun desagertuta dago. Oso belarri handiak zituzten arraza honetako txerriak eta azalera arrosa kolorekoa zuten. Bizkarraldea konkortua zuten. Keltiar leinutik eratorritakoa zen honako hau ere. Azalera zuria zuen, oso zurdatsua. Oso landatarrak ziren eta erabat aske bizi ziren Baztango haranean. Profil ahurra zuten, eumetrikoak eta longilineoak zirelarik.