XXI. mendearen atarian gauden honetan naturaren halako bitxiak ikusi ahalizateko ezinbestekoak izan dira bai lurraldearen beraren orografia eta baieuskal abeltzainen etengabeko ahalegina eta buru-estimua ere, abeltzainhoriek jakin baitute gure arbasoek utzitako ondare kulturala gorde ahalizateko bertako arrazak mantendu egin behar zirela.

    Eskuartean daukazun eskuliburu honetan bertakoak diren euskal arrazak etainguruko erkidegoetakoak izanik herrialde honetan garrantzia eduki dutenarrazak deskribatzen saiatu gara. Espezieka sailkatu dugu eskuliburua,lehenengo eta behin hausnarkariak eta ondoren monogastrikoak deskribatuditugularik. Talde bakoitzean jarraitu dugun ordena, lehenengo, neurriarenaraberakoa izan da eta, ostean, alfabetikoki antolatutakoa izan da. Arrazenazalpenarekin batera beste zenbait datu eman dugu, hala nola arraza horienizen zuzenak eta zuzenak ez direnak, azken errolda, jatorria, zein azokatanikus daitezkeen,... Aldi berean, arraza bakoitzeko argazkiak ere gaineratu ditugu, identifikatzeko lana errazagoa suerta dadin.

    Animalien arraza bat zer den zehazterakoan badira hainbat definizio, eta horietatik bat nahiko egokitzen zaio errealitateari. Fernando Orozcok eman zuen definizio hori 1.985ean: "inork ezin dio animalia talde baterako sarbidea duen abeltzain, teknikari edo beste inori populazio zehatz bat arrazatzat jotzea. Horretarako, zehatzak, objektiboak, uniformeak eta beste populazioenak ez bestelakoak diren ezaugarriak hartzen baditu oinarritzat, arraza berri batez hitz egin dezake hala nahi badu. Azken batez, arraza dazehatzak eta oso exijenteak diren zenbait ezaugarrirekin bat etortzea, esaterako, kolorea, mota, itxura, gorputz-atalen neurriak, eta abarrekin bat etortzea. Eta arraza horrela zehaztuta baldin badago ezin zaio eragozpenik jarri. Arraza, hala nahi edo ez, gizakiak egin du, nahiz eta inguruak esku izan duen arraza horren hautaketa naturalean".

    Arraza desagertzeko dagoen arriskua zehazterakoan F.A.O.-k ezarritako irizpideak hartu ditugu kontutan. Horien arabera lau kategoria ezar daitezke: desagertua, kritikoa (emeak 100 baino gutxiago edo arrak 5 edo 5 baino gutxiago direnetan), arriskuan, (emeak 100 eta 1000 artean edo arrak 5 eta 20 artean direnetan) eta arriskutik kanpo daudenak, emeak 100 baino gehiago eta arrak 20 baino gehiago direnetan.